ADHD / ASD

Co to jest ADHD?

ADHD – Attention Deficit Hyperactivity Disorder – zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi – to biologiczny stan mózgu, którego przyczyną jest niewielki błąd w precyzyjnym dostrojeniu. Uważa się, że jest to związane z brakiem równowagi pomiędzy neuroprzekaźnikami noradrenaliną i dopaminą. Nierównowaga ta pojawia się w głównej mierze w tych częściach mózgu, które są odpowiedzialne za samoobserwację i nakładanie hamulców na zachowania.

ADHD objawia się przeważnie na kilka sposobów: problemy z uwagą i koncentracją, trudności z wyciszeniem emocji, labilność emocjonalna, słabo kontrolowane zachowania, trudności z planowaniem i samoorganizacją, nadruchliwość, impulsywność. Oczywiście z tego wynika szereg innych problemów, jak różnego rodzaju konflikty, pochopne decyzje, zaburzenia w obszarze nastroju i emocji, bezsenność, zaburzenia odżywiania, uzależnienia, wycofanie społeczne, zapominanie, gubienie, obniżone poczucie własnej wartości. 

Co to jest ASD?

ASD – autism spectrum disorder – to biologiczny stan mózgu, którego przyczyny nie zostały w pełni poznane. Wiadomo, że zaburzenie ma podłoże wieloczynnikowe. Do jego wystąpienia mogą przyczyniać się: dziedziczenie, mutacje wielogenowe, narażenie na toksyczne czynniki w okresie prenatalnym, komplikacje okołoporodowe, zaawansowany wiek rodziców, coraz częściej pod uwagę brane są przewlekłe stany zapalne mózgu (np. po covid).

ASD objawia się różnorodnie i w różnym nasileniu (bo jest to spectrum). Najczęściej są to: trudności z inicjowaniem i utrzymywaniem interakcji społecznych, trudności w zakresie rozumienia sytuacji społecznych i komunikacji z ludźmi, preferowanie przewidywalności, oryginalne dla danej społeczności lub grupy wiekowej zainteresowania, czasami problemy z uwagą lub koncentracją, trudności z wyciszeniem emocji, słabo rozumiane emocje (co często kończy się zaburzeniami lękowymi), nadmierne lub słabo kontrolowane zachowania, wybiórczość pokarmowa, stimy (drobne czynności mające na celu rozładowanie napięcia lub pobudzenie), trudności z samoorganizacją (np. fixacja na jednej aktywności kosztem innych). Oczywiście z tego wynika szereg innych problemów, jak różnego rodzaju konflikty, trudności społeczne, lekooporne zaburzenia nastroju, zaburzenia odżywiania, uzależnienia, wycofanie społeczne, obniżone poczucie własnej wartości, prokrastynacja. 

Podejrzewasz, że możesz mieć ADHD? ASD? AuADHD?- przyjdź na diagnozę

Formalna diagnoza opiera się na kryteriach zawartych w klasyfikacjach medycznych ICD-10 (ICD-11) i/lub DSM-5.

Diagnoza ADHD – realizujemy ją w oparciu o wywiad rozwojowy i testy poznawcze. Zwykle są to dwa spotkania.

By rozpoznać ADHD konieczne jest stwierdzenie objawów w trzech wymiarach: energetycznym (np. prokrastynacja vs. fokus na zadaniu lub nadmierna ruchliwość), poznawczym (trudności z koncentracją, pochopność decyzyjna, często specyficzne trudności w uczeniu się), emocjonalnym (wrażliwość, wybuchowość, itp.) Objawy, choć w różnym nasileniu i zmienne, powinny być widoczne od dzieciństwa.

W klasyfikacji DSM-5 umożliwiono rozpoznanie podtypów ADHD: podtyp z dominującą nadruchliwością i impulsywnością, podtyp z dominującymi zaburzeniami koncentracji uwagi oraz podtyp mieszany. Zgodnie z klasyfikacją ICD-11 mówi się o natężeniu objawów.

jeżeli zasadne byłoby dołączenie diagnozy różnicowej, np. z ASD, PTSD/cPTSD, zaburzeń depresyjno-lękowych, uzależnień, osobowości – mówię o tym podczas spotkania. Jednak to klient decyduje, czy chce pogłębić diagnozę.

Diagnoza ASD – realizujemy ją w oparciu o wywiad rozwojowy i testy. 

W klasyfikacji DSM-5 zrezygnowano z rozróżnień: zespół Aspergera, autyzm wczesnodziecięcy, autyzm atypowy kodując wszystkie te nazwy pod wspólną Zaburzenia ze Spectrum Autyzmu. Zmiany odzwierciedlają aktualne wnioski z badań, że kryteria rozpoznania są wspólne, a indywidualne kombinacje cech i zachowań wpisują się bardziej w spectrum zaburzenia niż różne zaburzenia. Czyli: osoby nie tyle różnią się objawami, co nasileniem poszczególnych objawów.  

Diagnoza ASD, szczególnie wysokofunkcjonujących maskujących się dziewcząt i kobiet, nie jest prosta.

Zwykle na pierwszy plan wysuwają się objawy depresyjne, lękowe, trudności w relacjach. Czasami dopiero podczas terapii staje się jasne, że za przyczyną trudności mogą kryć się zaburzenia ze spectrum autyzmu. Wtedy rozmawiamy o zasadności pełnej diagnozy lub – włączeniu pracy tak, jakbyśmy tę diagnozę zrobili. Nie zawsze potrzebna jest formalna diagnoza z podpisem psychiatry, żeby zrozumieć siebie.

Jak realizujemy diagnozę formalną? Przy skierowaniu od lekarza psychiatry albo potrzebie zaświadczenia dla psychiatry, celem potwierdzenia ASD, robimy adekwatne testy i wywiad rozwojowy.

Masz diagnozę ADHD lub ASD – i chciałbyś podjąć terapię

Oczywiście ADHD ani ASD nie można „wyleczyć”. Jest to trochę inna praca mózgu. Celem tzw. terapii jest lepsze poznanie siebie i bardziej satysfakcjonujące funkcjonowanie we współczesnym świecie.

Co może być przedmiotem konsultacji lub terapii dla osób z ADHD / ASD?

• wszystkie te obszary, które znajdzie Pan/Pani w zakładce terapia indywidualna, 
• psychoedukacja – lepsze poznanie siebie, swoich mocnych i słabszych stron,
• bardziej satysfakcjonujące budowanie relacji,
• lepsza samoorganizacja,
• zapobieganie osamotnieniu,
• radzenie sobie z overthinking,
• normalizacja rytmu dobowego,
• przeciwdziałanie zaburzeniom odżywiania lub ustalenie celu terapii gdy masz zaburzenia odżywiania,
• terapia CBT lub EMDR gdy masz depresję, lęki, fobie, 
• pomoc w poradzeniu z okresową prokrastynacją,
• przeciwdziałanie wypaleniu zawodowemu lub terapia gdy czujesz się wypalony zawodowo,
• pomoc gdy nie umiesz znaleźć / utrzymać pracy,
• pomoc gdy nie umiesz znaleźć / utrzymać relacji,
• terapia gdy doświadczyłeś w życiu boolingu szkolnego, mobbingu w pracy,
• pomoc gdy wyznaczyłeś sobie cel i chciałbyś go osiągnąć,
• rozumienie emocji, zarządzanie emocjami,
• terapia gdy masz niskie poczucie własnej wartości,
• wsparcie gdy masz problemy z pamięcią, koncentracją uwagi,
• trening, psychoedukacja, gdy masz trudności w komunikowaniu się z innymi,
• diagnoza – gdy potrzebujesz dodatkowej diagnozy,
• zaświadczenie – gdy potrzebujesz zaświadczenia.